Japonca Koşul Anlatımları 1 - /tara/ ve /ba/

Japoncada koşul anlamı veren ekler, Türkçedeki koşul kipi olan "-se,-sa" ve "ise", "-nce"  eklerinin anlamlarını kapsar. Japoncada koşul anlatımları fiil, sıfat ve ad ile birlikte kullanılabilir. Bu konuda benzer anlamlara gelen -tara (-dara), -(e)ba, -nara, -to, -te mo (-de mo) eklerini inceleyeceğiz.

Yukarıdaki ekler birbirlerine anlamca hayli benzediğinden, farklarını kavrayabilmemiz için öncelikle bu eklerle oluşturmamız mümkün olan çeşitli koşul ifadelerini Türkçe olarak görmekte fayda var. Böylece hangi eki hangi koşul ifadesiyle kullanabileceğimizi daha iyi kavrayabileceksiniz. Şimdi öğreneceğimiz eklerle kullanacağımız koşul (ve koşul benzeri) ifadeleri görelim:


Dilek Şart (Tahmin, Konuşmacının yargısı): Bu biçimde unutulmaması gereken, konuşmacının düşüncesini, yargısını, emrini, isteğini, tahminini belirtebilmesidir. İlk koşul gerçeleşirse, ikinci tümcedeki olayın meydana gelebileceğini bildirir.

Eğer öyle olursa, bunu yaparım.
Eğer öyle olursa, böyle olur.
Eğer öyle olursa, şöyle yap/yapalım (emir veya istek belirtiyor, bu örnekler çoğaltılabilir)

Doğal Sonuç: Doğa olayları veya toplumsal kabul görmüş, neden sonuç ilişkisi açık olaylara bağlı koşul.
Gece olursa (olunca), karanlık olur.

Şart/Gelecek: Gelecekte bir eylem gerçekleştiğinde, diğer bir eylemi yapma şartı.
Eve dönünce (dönersen), bana haber ver.

Neden: Bir işi yapınca, sonuç olarak diğer bir durumun ortaya çıkması
Pencereyi açık bırakınca, içeri arı girdi.

Beklenmeyen Olay (Keşif): Bir işi yapınca, bilinmeyen bir durumun farkına varmak. İkinci tümce geçmiş zamandır. İkinci tümce geçmiş zamandadır.
Eve gidince (gittiğimde), evde kimse yoktu.

Zaman/-iken: Bir iş yapılırken, bir başka olay veya durumun meydana gelmesi
Televizyon izlerken (izleyince), kapı çaldı.

Sıralı Anlatım: İki koşul aynı anda sağlanması veya "ve" ile ifade edilen sıralı eylemler
Hem güzel, hem akıllı.
Yaptı ve geldi.

-tara (-dara), -(e)ba, -nara, -to, -te mo (-de mo) ekleriyle ifade edebileceğimiz koşul ve koşul benzeri anlamlar bunlar. (Bazıları tam olarak koşul anlamı taşımasa da, koşul anlamına benzemeleri ve konuda anlatım bütünlüğü olması için bu anlamları birlikte öğreneceğiz.) Şimdi bu ekleri teker teker inceleyelim.

-tara (-たら)


Bu ek geçmiş -ta た çekimli sözcüğe, ra ら eki eklenmesiyle oluşur. Öncelikle bu eki sırasıyla; fiil, i-sıfat, na-sıfat ve adlara nasıl eklediğimizi görelim.
suru → (+) shitara → (-) shinakattara
samui → (+) samukattara → (-) samukunakattara
kantan → (+) kantan dattara → (-) kantan dewa nakattara
gakusei → (+) gakusei dattara → (-) gakusei dewa nakattara

1. Dilek kipi (Tahmin, Konuşmacının yargısı)

明日雪が降ったら、出かけません。
Ashita yuki ga futtara, dekakemasen.
Yarın kar yağarsa, dışarı çıkmam.

寒かったら、ジャケットを着てください。
Samukattara, caketto o kite kudasai.
Soğuk olursa, ceket giyin.

簡単だったら、私もやります。
Kantan dattara, watashi mo yarimasu.
Kolaysa, ben de yaparım.

学生だったら、図書館に入れます。
Gakusei dattara, toshokan ni hairemasu.
Öğrenciyseniz, kütüphaneye girebilirsiniz.

2. Doğal Sonuç

夜になったら、暗くなる。
Yoru ni nattara, kuraku naru.
Gece olunca, karanlık olur.

二と二を足したら、四になります。
Ni to ni wo tashitara, yon ni narimasu
İki ile(ve) ikiyi toplayınca, dört olur.

3. Gelecek Şartı

家に着いたら、教えてください。
Ie ni tsuitara, oshiete kudasai.
Eve varınca, haber ver lütfen.

六時になったら、ごはんへ行きましょう。
Roku-ji ni nattara, gohan e ikimashou.
Saat 6 olunca, yemeğe çıkalım.

4. Neden

窓の開けたら、部屋が寒くなりました。
Mado o aketara, heya ga samuku narimashita.
Pencereyi açınca, oda soğuk oldu.

5. Beklenmeyen Olay, Keşif

家に帰ったら、だれもいませんでした。
Ie ni kaettara, daremo imasen deshita.
Eve döndüğümde (dönünce), kimse yoktu.

6. Zaman, -diğimde/-iken

テレビを見ていたら、電話なりました。
Terebi o mite itara, denwa ga narimashita.
Televizyon izlerken (izlediğimde), telefon çaldı.

-(e)ba (-ば)

(bkz: Koşul Kipi)

suru → (+) sureba → (-) shinakereba
samui → (+) samukereba → (-) samukunakereba
kantan → (+) kantan nara(ba) → (-) kantan dewa nakereba
gakusei → (+) gakusei nara(ba) → (-) gakusei dewa nakereba
dikkat: na sıfat ve adların olumlu koşul çekimi, -ba ile değil, -nara ekiyle yapılır. -nara ekini daha sonra diğer bir koşul anlatımı olarak göreceğiz.

1. Dilek-Şart (Tahmin, Konuşmacının Yargısı)

Bu anlamda kurulan şart cümlelerinde tara ve eba aynı anlamda kullanıldıklarından birbirleri yerine kullanılabilirler diyebiliriz.

明日雪が降れば、出かけません。
Ashita yuki ga fureba, dekakemasen.
Yarın kar yağarsa, dışarı çıkmam.

ければ、ジャケットを着てください。
Samukereba, caketto o kite kudasai.
Soğuk olursa, ceket giyin lütfen. (istek)

簡単なら、私もやります。
Kantan nara, watashi mo yarimasu.
Kolaysa, ben de yaparım.

学生なら、図書館に入れます。
Gakusei nara, toshokan ni hairemasu.
Öğrenciyseniz, kütüphaneye girebilirsiniz.

部屋が暗ければ、電気をつけてください。
Heya ga kurakereba, denki wo tsukete kudasai.
Oda karanlıksa, ışığı açın lütfen. (istek)

Tara ve Ba ekleri arasında ufak bir farklılık vardır. Bu farkın anlaşılmasının oldukça zor olduğunu düşünüyorum. Eba eki kullanılınca ikinci tümcede, İstek, öneri ve davet ifadeleri "bazı" durumlarda kullanılamaz. Anlaşılma zorluğu da buradan geliyor. Eğer bu kısmı kavrayamazsanız üzerinde çok fazla durmamanızı öneriyorum. Çoğu kaynak, -tara ve -ba eklerinin bu farkından sözetmiyor bile. Japonca bilginizi biraz daha geliştirdiğinizde -tara ve -eba arasındaki farkı daha iyi kavrayacaksınız.
Bazı durumlarda -ba ekinden sonra istek , emir, öneri ve benzeri  (-te kudasai, -tai, -nasai, -mashou) ifadelerin kullanılamaz. İ-sıfatlar, aru ve iru eylemleri, nakerebanarimasen zorunluluk kalıbından sonra istek, emir, davet, öneri ifadeleri kullanılabilir. Bunlar dışındaki yüklemlere -ba eki eklendikten sonra, ikinci tümcede istek, öneri, emir, davet kullanılamaz.
雨が 降れば 降ったら、窓を閉めてください。
Ame ga fureba futtara, mado o shimete kudasai. (ikinci tümcede istek bulunuyor)
Yağmur yağarsa, camı kapatın lütfen.

Yukarıdaki cümlede -ba eki kullandıktan sonra, ikinci tümcede istek ifadesi kullanamayız. Yukarıdaki "Samukereba, caketto o kite kudasai" cümlesinde nasıl istek ifadesi kullandığımızı sorabilirsiniz. Haklısınız. -Ba ekinin eklendiği Samui bir i-sıfattır, ve i-sıfatlardan sonra, yukarıda değindiğim üzere, istek vb. ifadeler kullanabiliyoruz.

Sonuç olarak, -tara ekinde ikinci tümcede bir sınırlama olmamasına rağmen, -eba ekinde sınırlama vardır diyebiliriz. Yani, -tara ile kurulan her koşul ifadesi yerine -eba gelebilir.

2. Doğal Sonuç

夜になれば、暗くなる。
Yoru ni nareba, kuraku naru.
Gece olunca, karanlık olur.

二と二を足せば、四になります。
Ni to ni wo taseba, yon ni narimasu
İki ile(ve) ikiyi toplayınca, dört olur.

3. Sıralı Anlatım

Bu biçim tam aslında koşul anlamı taşımaz ve pek de kullanılmaz. Yerine tümceler arası virgül işlevi gören "shi" kullanılabilir. Konu bütünlüğü olması için burada değinip tek örnekle geçeceğim. Üzerinde durmamıza pek gerek yok.

今日は寒ければ、雨も降っています。
Kyou wa samukereba, ame mo futte imasu.
Bugün soğuk ve yağmur da yağıyor.
Bugün hem soğuk hem de yağmur yağıyor.

-tara たら ve -ba ば eklerini bu başlık altında öğrendik. Sıradaki başlıkta konumuza devam edeceğiz ve -nara なら, -to と, -te mo ても eklerini öğreneceğiz.

Konuya gitmek için tıklayın: Japonca Koşul Anlatımları 2.

turkcejaponca.blogspot.com

0 comments :

Yorum Gönder