Yeterlilik Bildiren Anlatımlar

Yeterlilik anlatımları, bir hareketin, olayın veya durumun gerçekleştirilebileceğini, ve mümkünlüğünü belirten cümlelerdir. Japoncada da yeterlilik anlamı, Türkçedeki gibi bir kaç şekilde elde edilebilir. Şimdi bu biçimleri inceleyelim:

1. koto ga dekiru/dekimasu ことができる/きます


Dekiru できる kelimesi aslında Suru する (Yapmak) fiilininin yeterlilik çekimidir. "Yapabilmek" veya "mümkün" anlamına gelir. Koto こと, ise "şey" anlamına gelir. Bu kalıp ise sadece fiillerin sözlük biçimiyle kullanılır, "-mak mümkündür" anlamına gelir.

suru koto ga dekimasu: yapmak mümkündür, yapabilir(im)

トルコ語を話すことができます
Torukogo o hanasu koto ga dekimasu.
Türkçe(yi) konuşmam mümkündür. (Türkçe konuşabilirim.)

この電車で東京へ行くことができますか
Kono densha de Tokyou e iku koto ga dekimasu ka?
Bu tren ile Tokyo'ya gitmek mümkün mü?

みちこはピアノを弾くことができる
Michiko wa piano o hiku koto ga dekiru.
Michiko(nun) piyano çalması mümkündür.

Bu kalıpla oluşturulan cümleler olumsuz veya soru cümlesi yapıldığında, koto ga dekiru yerine koto wa dekiru kullanmak mümkündür.

トルコ語を話すことはできません
Torukogo o hanasu koto wa dekimasen.
Türkçe(yi) konuşmam mümkün değildir.

この電車で東京へ行くことはできますか
Kono densha de Tokyou e iku koto wa dekimasu ka?
Bu tren ile Tokyo'ya gitmek mümkün mü?

Daha önceki konularda gördüğümüz üzere, suru fiili isimlere eklenerek farklı bir fiil oluşturabiliyordu. (alışveriş yapmak vb.) Bu şekilde oluşturulan fiillere bu yeterlilik kalıbını eklemek istediğimizde, sadece suru fiilini dekiru fiiline çevirmemiz yeterli olacaktır. "Alışveriş yapmak" anlamına gelen "kaimono suru" (買物する) fiiliyle bu duruma bir örnek verelim:

今日は買物することができます
Kyou wa kaimono suru koto ga dekimasu.
Bugün alışveriş yapmam mümkündür.

今日は買物できます。
Kyou wa kaimono dekimasu.
Bugün alışveriş yapmam mümkündür. (Bugün alışveriş yapabilirim.)

Dekiru fiilini addan sonra koyabilmemizi mümkün kılan bir kural daha vardır. Eğer fiil, nesnesi ile doğrudan ilgili ise dekiru, ga edatı が vasıtasıyla, bir addan sonra kullanılabilir.

トルコゴを話すことができます
Torukogo o hanasu koto ga dekimasu.
Türkçe(yi) konuşmam mümkündür. (Türkçe konuşabilirim.)

Üstteki örneğe bakarsak, konuşmak ve Türkçe birbiriyle yakından ilgilidir diyebiliriz. Yani konuşmak fiili bu  cümlede zaten Türkçe (Torukogo) nesnesi ile kullanılabilecek bariz bir ifade olduğundan, Türkçe (Torukogo) nesnesine doğrudan dekiru fiilini getirebiliriz.

トルコ語ができる
Torukogo ga dekiru.
Türkçe(yi) konuşmam mümkündür. (Türkçe konuşabilirim.)

Bu duruma bir örnek daha verelim:

みちこはピアノができます
Michiko wa piano ga dekimasu.
Michiko piyano çalabilir.

Koto ga dekiru kalıbı ile yeterlilik anlamı ~mümkündür biçiminde dolaylı şekilde verilmektedir. Japonca'da da Türkçedeki gibi doğrudan yeterlilik şekli, yeterlilik çekimi ile türetilir.


2. Fiillerin Yeterlilik Çekimi


Bu çekim doğrudan yeterlilik bildiren çekimdir. Türkçedeki "-ebilmek" ekinin Japonca karşılığıdır diyebiliriz. Daha önce, fiil çekimleri konusunda yeterlilik çekimini elde etmeyi öğrenmiştik. Eğer yeterlilik çekimli fiil oluşturmayı henüz öğrenmediyseniz, bu konuyu okumaya başlamadan önce, mutlaka Yeterlilik Çekimi konusunu gözden geçirin.

Yeterlilik çekimli fiiller,

  • 1. grup fiiller için sözlük çekimi sonundaki -u yerine -eru,
  • 2. grup fiiller için sözlük çekimi sonundaki -ru yerine -rareru,
  • 3. grup fiillerde ise, Kuru için Korareru, Suru için Dekiru,
şeklinde elde ediliyordu. Bu biçimde dikkat etmemiz gereken, nesnelerin sadece O を edatıyla değil, GA がが edatıyla da belirtilebilmesidir. Şimdi bu fiiller ile örnekler verelim.

トルコ語がはなせます。
Torukogo ga hanasemasu.
Türkçe konuşabilirim.

Yukarıdaki cümleyi "Torukogo o hanasemasu" şeklinde de yazabilirdik.

みちこはピアノを弾けます
Michiko wa piano ga hikemasu.
Michiko piyano çalabilir.

この電車で東京へ行けますか
Kono densha de Tokyou e ikemasu ka.
Bu tren ile Tokyo'ya gidebilir miyim?

漢字が書ける
Kanji ga kakeru.
Kanji yazabilirim.

かれはトルコに行けませんでした
Kare wa Toruko ni ikemasen deshita.
O Türkiyeye gidemedi.

0 comments :

Yorum Gönder