Yardımcı Fiiller ve Yardımcı Sıfatlar 3

Bu konumuzda -te çekimlerine devam ediyoruz.

6. -te kuru

Kuru 来る fiili aslen "gelmek" anlamına gelir. Bir baska fiilin -te çekimine eklenen kuru ile oluşturulan bu yardımcı fiil ise, kuru fiilinin çekimine (geçmiş, düz vs çekimler) göre farklı anlamlar taşıyabilir. Önce ilk durumu inceleyelim.
shite kuru/kimasu: yapıp gelmek
あの本を持ってきて下さい。
Ano hon o motte kite kudasai.
O kitabı alıp gelin (getirin) lütfen.

Yukarıdaki örnekte istek kalıbı olan -te kudasai kullandık. (kite kudasai)

食べて来た
Tabete kita.
Yeyip geldim.

アリは去年日本へ行ってきました
Ali wa kyonen Nihon e itte kimashita.
Ali geçen sene Japonya'ya gidip geldi.

Geçmiş zaman kuru çekimli yardımcı fiil (-te kita, -te kimashita) bazı durumlarda, durumun giderek değişmeye başladığını bildirir.
shite kita/kimashita: yapmaya başladı (giderek değişim anlamı)
(Bu anlam sadece geçmiş çekim ile elde edilir.)
アリは少しずつ日本語がわかってきました。
Ali wa sukoshi zutsu nihongo ga wakatte kimashita.
Ali azar azar Japonca anlamaya başladı.

だんだん寒くなってきました。
Dandan samuku natte kimashita.
Giderek soğuk olmaya başladı.

Geçmiş zaman kuru çekimli yardımcı fiil, üstteki anlamların dışında, geçmişteki durumun aynen devam ettiğini de bildirebilir.

アリさんは二年間この会社で働いてきました。
Ali-san wa ni-nen-kan kono kaisha de hataraite kimashita.
Ali bey iki seneden beri (sürekli) bu şirkette çalışıyor.

彼女はずっと日本語を研究してきた人です。
Kanojo wa zutto Nihon-go o kenkyuu shite kita hito desu.
O (kadın) şimdiye kadar Japonca araştıragelen kişidir.

7. -te iku/ikimasu

İku fiili kendi başına "gitmek" anlamına gelir. Yardımcı fiil -te iku ise (suru - yapmak örneğiyle) "yapıp gitmek"
anlamına gelir.
shite iku/shite ikimasu: yapıp gitmek
あの手紙を持っていってください。
Ano tegami o motte itte kudasai.
O mektubu alıp gidin (götürün) lütfen.

あゆみは子供達を公園に連れて行きました。
Ayumi wa kodomotachi o kouen ni tsurete ikimashita.
Ayumi çocukları parka (alıp) götürdü.

-Te iku yardımcı fiilinin diğer bir anlamı ise bir durumun devam edeceğini veya daha da şiddetleneceğini belirtmektir.

これからもっと寒くなっていきます。
Kore kara motto samuku natte ikimasu.
Bundan sonra daha soğuk olacak.

車は安くなっていくでしょう。
Kuruma wa yasuku natte iku deshou.
Arabalar ucuzlayacak (daha da) herhalde.

8. -te kudasai

-te kudasai yardımcı fiili sıkça kullanılan istek/rica kalıbını oluşturmaya yarar. Kudasai, "lütfen" anlamına benzer bir anlam taşır. Bu sebeple aynı anlamı "kudasai" koymadan da ifade edebiliriz. Fakat cümlenin anlamı resmiyetten uzak ve kaba bir hale dönüşür.
shite kudasai: yapın lütfen
書いてください。
Kaite kudasai.
Yazın lütfen.

もっとゆっくり話してください。
Motto yukkuri hanashite kudasai.
Daha yavaş konuşun lütfen.

9. -te hoshii

Hoshii "istemek" anlamına gelen bir sıfattır. Türkçe karşılığı fiil olmasına rağmen Japonca'da sıfat olarak kullanılır. Dolayısıyla sıfat olarak da çekimlenir. İ-sıfat çekimine tabidir. (bkz: Sıfat çekimleri)
Bu biçim, bir kişinin bir işi yapmasını veya bir eylemi gerçekleştirmesinin istendiğini bildirir.
shite hoshi desu: yapmasını istemek
これを今すぐコピーして欲しいです。
Kore o ima sugu kopii-shite hoshii n desu.
Bunu şimdi kopyalamanı istiyorum.

あなたは誰に来て欲しいですか。
Anata wa dare ni kite hoshii desu ka.
Siz kimin gelmesini istersiniz?

早く雨が止んで欲しいです。
Hayaku ame ga yonde hoshii desu.
Yakında yağmurun yağmasını istiyorum.
Önceki konudaki kibar köke gelen yardımcı sıfatlardan -tai (desu) de benzer bir anlama geliyordu. Aradaki fark, shitai desu, yapmayı istemek anlamına gelirken shite hoshii ise başkasının bir şeyi yapmasını istemektir.

10. -te mo ii

Mo edatı, Türkçe'deki de bağlacıydı, ii sıfatı ise bildiğiniz üzere Türkçede benzer ses ve anlama gelen "iyi" sıfatının karşılığıydı. -Te çekimi kullanılarak yapılan ve sıkça kullanılan bu yardımcı sıfat ise, eklendiği eylemin yapılabilirliğini veya yapılmasına izin verildiğini ifade eder. Tam olarak "-mak iyidir-mümkündür" anlamına gelir.
shite mo ii desu: yapsanız da olur/yapılması mümkündür (izin veriyorum.)
İzin istemek için sorulan sorularda sıkça kullanılır:

タバコを吸ってもいいですか。
Tabako o sutte mo ii desu ka.
Sigara içmek mümkün müdür? (sigara içebilir miyim?)

はい、タバコを吸ってもいいです。
Hai, tabako o sutte mo ii desu
Evet, Sigara içmek mümkündür. (içebilirisiniz)

中に入ってもいいですか。
Naka ni haitte mo ii desu ka.
İçeri girebilir miyim? (girsem iyi midir?)

今日は働かなくてもいいです。
Kyou wa hatarakanakute mo ii desu.
Bugün çalışmasanız da olur. (çalışmayabilirsiniz)
Bu şeklin olumsuzu -te çekiminin olumsuzu olan -nakute veya -naide ile oluşturulur.
 shinakute/shinaide mo ii desu: yapmasa da olur (yapmak zorunda değil)

11. -te wa ikenai/ikemasen, -te wa naranai/narimasen

Eylemin yapılırsa iyi olmayacağını, yapılmaması gerektiğini bildirir. Tam olarak "yapılırsa olmaz" anlamına gelir, dolayısıyla eklendiği eylemi gerçekleştirmenin yasak olduğunu gösterir.

Ikenai, gitmek anlamına gelen Iku fiilinin yeterlilik çekiminin olumsuzuydu. Ikenai tek başına "Yapma", "Yapmamalısın" ve benzeri anlamlara gelir.
Naranai ise "olmak" anlamına gelen Naru fiilinin olumsuzuydu. Konumuz olan bu iki yardımcı fiilin anlamları birbirleriyle aynıdır diyebiliriz. Fakat -te wa naranai biraz daha resmi bir ifadedir.
shite wa ikenai(ikemasen)/shite wa naranai(narimasen): Yapılırsa olmaz, yapmak yasaktır
タバコを吸ってはいけません/なりません。
Tabako o sutte wa ikemasen/narimasen.
Sigara içilirse olmaz. (içmek yasaktır)

この道に車を止めてはいけませんか。
Kono michi ni kuruma o tomete wa ikemasen ka?
Bu yolda arabayı park etmek yasak mıdır? (park etsem olmaz mı)

Eğer eklendiği fiil olumsuz ise, cümle anlamca olumlu hal alır. (doğal olarak iki olumsuz bir olumlu meydana getirir)

私は明日までにこの手紙を書かなくてはなりません。
Watashi wa ashita made ni kono tegami o kakanakute wa narimasen.
Ben yarına kadar bu mektubu yazmazsam olmaz. (yazmalıyım)


Böylece oldukça uzun bir konu olan -te çekimine etkelenen yardımcı fiil ve sıfatların sonuna geldik. Sıradaki konuda yardımcı fiil ve sıfatlara devam edeceğiz.

turkcejaponca.blogspot.com


0 comments :

Yorum Gönder