Yardımcı Fiiller ve Yardımcı Sıfatlar 2

Önceki konuda kibar köke eklenen yardımcı fiil ve sıfatları gördük. Bu konuda ise fiilin, daha önce gördüğümüz -te çekiminden sonra gelen yardımcı fiilleri öğreneceğiz.

Anlatım kolaylığı için genel olarak, "yapmak" anlamına gelen suru する fiilinin -te çekimi olan shite して fiili ile örnekler vereceğim. 

-TE ÇEKİME GELEN YARDIMCI FİİLLER

1. -te iru/imasu (şimdiki zaman)

Bildiğiniz üzere fiillerin düz çekimleri geniş ve gelecek zamanı kapsıyordu. -Te çekimine canlı varlıklar için "var" anlamına gelen iru veya kibar hali imasu eklendiğinde ise Türkçe'deki şu anki zaman, şimdiki zaman biçimini oluşturmuş oluruz. 
shite imasu/shite iru: yapıyor. (şu anda yapmaktadır)
彼女はテレビを見ています。
Kanojo wa terebi o mite imasu.
O (kız) televizyon izliyor.

あゆみは今手紙を書いています。
Ayumi wa ima tegami o kaite imasu.
Ayumi şimdi mektup yazıyor.

Bu yardımcı fiil aslında iki anlamda kullanılabilir. İlki yukarıda örnek verdiğimiz şu anda yapılmakta olan bir işi bildirmektir. İkincisi ise, yeni bitmiş bir eylemin etkisinin hala devam ettiğini bildirmektir. Şimdi ikinci işleve örnek verelim:

テレビは今壊れています。
Terebi wa ima kowarete imasu.
Televizyon şu an bozuktur.

Gördüğünüz gibi yukarıdaki örnekte hala devam etmekte olan bir eylem yerine, "hala bozuk olmak" gibi bir durum söz konusudur. Bozulmak eylemi için süreklilikten bahsedemeyiz - Çünkü anlık bir eylemdir. Yani, yukarıdaki örnekte süreklilik değil, televizyonun bozulma eyleminin etkisinin hala devam ettiğinden bahsedilmektedir.

Bu biçim aşağıdaki eylemlerde süreklilik/şimdiki zaman bildirir:

  • Kowasu 壊す (Bozmak), Kaku 書く (Yazmak), Miru 見る (Bakmak), Taberu 食べる (Yemek) ve benzeri geçişli fiiller
  • Aruku 歩く (Yürümek), Oyogu 泳ぐ (Yüzmek) ve benzeri geçişsiz fakat bariz bir sürekli hareketi bildiren fiiller
Aşağıdaki durumlarda ise kısa bir süre önce bitmiş bir eylemin etkisinin devamının varlığını belirtir:

  • Kowareru 壊れる (Bozulmak), Shinu 死ぬ (Ölmek) ve benzeri anlık bir eylem olan ve aynı zamanda geçişsiz olan fiiller

2. -te aru/arimasu

-te iru yardımcı fiilinin yukarıda bahsettiğimiz ve 2. işlevi olan; "bitmiş bir eylemin etkisinin devamı" anlamına oldukça benzeyen bir biçimdir. 

Bu yardımcı fiili oluşturmak için kullandığımız aru fiili ve kibar hali arimasu, sadece cansızlar için kullandığımız ve "var" anlamına gelen eylemdi. -Te çekimi ile yardımcı fiil olarak kullandığımızda ise, bir hareketin gerçekleşmesi sonucu ortaya çıkan etkinin devam ettiğini gösterir. Açıklamaya başlamadan önce iki biçime birer örnek verelim:

ドアが開いている。
Doa ga aite iru.
Kapı açık. (açık duruyor)

Üstteki örnekte yardımcı fiil "açılmak" anlamındaki kowareru fiiline getirilmiştir. Kapı daha yeni açılmıştır, ve hala açıktır. Iru fiilinin sadece canlılarla kullanılabildiğini hatırlayınız. Burada ima edilmek istenen, kapının biri tarafından açılmış olduğudur.

ドアが開けてある。
Doa ga akete aru.
Kapı açık. (açılmış duruyor)

Bu örnekte ise kullanılan fiil aku (açılmak) değil, akeru (açmak) fiilinin te çekimi akete'dir. İlk örnekte kapının biri tarafından açıldığını ima ettiğimizi söylemiştim. Şimdi de Aru fiilinin yalnızca cansız fiillerle kullanıldığını hatırlayın. Yani, burada söylenilmek istenen "Kapı"nın açılmış olduğudur, kapıyı birinin açmış olduğu değil.

Yukarıdaki açıklamadan pek bir şey anlamadıysanız fazla endişe etmenize gerek yok. -Te iru ve -te aru birbirlerine çok benzeyen iki yardımcı fiil olduğundan, aralarındaki farkı kavramak oldukça zordur. İleride dile biraz daha alışmaya başladığınızda, uygulamada daha iyi kavranabilecek bir konu.
Anlaşılabilmesi için birkaç örnek daha verelim. -Te aru yardımcı fiilinin eklendiği fiilleri nasıl edilgen biçime dönüştürdüğüne dikkat ediniz.

テレビの上に手紙が置いてあります。
Terebi no ue ni tegami ga oite arimasu.
Televizyonun üstüne mektup koyulmuş. (öylece duruyor)

家の前に車が止めてあります。
Ie no mae ni kuruma ga tomete arimasu.
Evin önüne araba park edilmiş.

3. -te oku/okimasu

Oku fiili tek başına "koymak" anlamına gelir. -Te çekimli bir fiile eklendiğinde, örneğin yapmak- suru fiiline getirildiğinde "yapıp hazır etmek" cümlesine anlamca benzer. 
shite oku/shite okimasu: yapıp (hazır etmek-hazır olmak)
Bu yardımcı fiil ilk başta anlaşılması zor gelebilir, çünkü geldiği fiili anlamca çok da belirgin bir şekilde değiştirmez. Gelecekte ortaya çıkacak bir ihtiyacın karşılanması için, bir eylemin yapılmasını belirtir.

宿題をしておきました。
Shukudai o shite okimashita.
Ödevimi yapıp hazırladım.

私はトルコ行く前にトルコ語を勉強しておきます。
Watashi wa Toruko iku mae ni Toruko go benkyoushite okimasu.
Ben Türkiye'ye gitmeden önce Japonca çalışıp hazırlanacağım.

友達が来るので部屋をそうじしておきました。
Tomodachi ga kuru node, heya o soji shite okimashita.
Arkadaşım geleceği için odayı temizleyip hazırladım.

4. -te shimau/shimasu

Bağımsız olarak "bir yere kaldırmak, saklamak" anlamına gelen shimau, te çekimli bir fiilin ardından yardımcı fiil olarak kullanıldığında, (örneğin; suru, yapmak fiili) "yapıp bitirmek, yapmış olmak" anlamına gelir. Bu fiilin diğer bir anlamı ise, bir hata veya üzücü olayın sonucu duyulan üzüntüyü vurgulamasıdır. Önce, ilk anlamını görelim:
shite shimau/shite shimasu: yapıp bitirmek, yapmış olmak, bitirmiş olmak
宿題をしてしまいましょう。
Shukudai o shite shimaimashou.
Ödevi yapıp bitirelim.

朝ごはんを食べてしまいました。
Asagohan o tabete shimashita.
Kahvaltıyı yedim bitirdim. (yemeyi bitirdim)

あゆみは今日中にこの本を読んでしまいます。
Ayumi wa kyou-juu ni kono hon o yonde shimaimasu.
Ayumi bugün bu kitabı okumuş olur. (gün içinde okumayı bitirmiş olur)

Bu yardımcı fiilin diğer bir işlevi ise karar vermesi zor olan veya öngörülmeyen bir şeyin yapılmasını ifade eder:

車を買ってしまいました。
Kuruma o katte shimaimashita.
Araba aldım. (Yardımcı Fiil ile, almaya karar vermenin zor olduğu vurgulanıyor)

Yukarıdaki anlama benzer olarak hoş karşılanmayan bir olayı, kontrol edilemeyen bir durumu veya bir hatayı ve bunların sonucu meydana gelen üzüntüyü belirtir.

ハカンは足の骨を折ってしまいました。
Hakan wa ashi no hone o otte shimaimashita.
Hakan bacak kemiğini kırdı. (ve ben buna üzüldüm)

友達が死んでしまいました。
Tomodachi ga shinde shimaimashita.
Arkadaşım öldü. (ne yazık ki)

雨が降り始めてしまいました。
Ame ga huri hacimete shimaimashita.
Yağmur yağmaya başladı. (maalesef)

Gördüğünüz gibi, üstteki cümlede -te shimau yardımcı fiili kullanmasaydık, sadece yağmurun yağdığını söylüyor olurduk - ona üzülüp üzülmediğimiz bilinmezdi.

あゆみのごはんを食べてしまった。
Ayumi no gohan o tabete shimatta.
Ayuminin yemeğini yedim. (yememem gerektiğini biliyordum, bu yüzden üzgünüm)

Aynı şekilde, -te shimau yardımcı fiil olmadan bu cümleyi meydana getirdiğimizde sadece Ayumi'nin yemeğini yediğimizi söylüyor olurduk. Bundan sevinç veya üzüntü duyup duymamamız tamamen muallakta kalırdı.

5. -te miru/mimasu

Miru tek başına "Bakmak, görmek, izlemek" anlamına gelir. -Te Miru ise "-meyi denemek" anlamındadır.
shite miru/shite mimasu: yapmayı denemek
それを食べてみてください。
Sore o tabete mite kudasai.
Şunu yemeyi deneyin.

彼に電話してみましたが留守でした。
Kare ni denwa shite mimashita ga, rusu deshita.
Ona telefon etmeyi denedim ama, yoktu.

-Te çekimine gelen yardımcı fiillere sıradaki konuda devam edeceğiz.

0 comments :

Yorum Gönder