Yardımcı Fiiller ve Yardımcı Sıfatlar 4

Konunun birinci, ikinci ve üçüncü bölümlerinde, kibar köke ve -te çekimine gelen yardımcı sıfatları gördük. Burada ise düz olumsuz ve geçmiş şekillerine gelen yardımcı fiil ve sıfatları tanıyacağız. Hatırladığınız üzere düz olumsuz -nai ekiyle, geçmiş zaman ise -ta ekiyle elde ediliyordu. (bkz: Çekimler)

Daha kolay anlayabilmeniz için her yardımcı fiil için, "yapmak" anlamına gelen suru する fiilinin olumsuz çekimi olan shinai しない ile örnekler vereceğim. 

Olumsuz Köke Gelen Yardımcı Fiiler

1. -naide

Bu çekim daha önce gördüğünüz üzere -te çekiminin olumsuzudur. Te çekimli bir fiil, yardımcı fiil olarak Türkçe'deki /-ip/ (yapıp) anlamında kullanılıyordu. Olumsuzu olan -naide ise /-meyip, -meden/ benzeri bir anlamda kullanılır. 
shinaide: yapmayıp, yapmadan
ikanaide: gitmeyip, gitmeden
私は本を買わないで帰りました。
Watashi wa hon o kawanaide kaerimashita.
Ben kitap almadan (almayıp) döndüm.

私のお父さんは朝ご飯を食べないで行きます。
Watashi no otousan wa asagohan o tabenaide ikimasu.
Benim babam kahvaltı yemeden (yemeyip) gider.

2. -naide kudasai

Daha önce pek çok kere karşılaştığımız -te kudasai biçiminin olumsuzudur. (bkz: -te kudasai) olumlu bir istek/rica iken, -naide kudasai ise olumsuz bir istek/ricayı ifade eder.
shite kudasai: yapmayın lütfen
授業中は、トルコ語を話さないで下さい
Jugyouchu wa, torukogo o hanasanaide kudasai.
Derste, Türkçe konuşmayın lütfen.

ここで写真を撮らないで下さい
Koko de shashin o toranaide kudasai.
Burada fotoğraf çekmeyiniz lütfen.

3. -nakereba narimasen

Bir eylemi gerçekleştirme zorundalığını ifade eder. Tam olarak "Yapmazsanız olmaz" dolayısıyla "Yapmanız gerekli" anlamına gelir.
shinakereba narimasen: yapmazsanız olmaz, yapmak zorundasınız
あなたはこの本を一種間で読まなければなりません
Anata wa kono hon o isshuukan de yomanakereba narimasen.
Siz bu kitabı bir haftada okumak zorundasınız. (okumazsanız olmaz)

あなたか私が行かなければなりません
Anata ka watashi ga ikanakereba narimasen
Siz ya da ben gitmek zorundayız. (gitmezsek olmaz)

入り口で学生証を見せなければなりません
Iriguchi de gakuseishou misenakereba narimasen.
Girişte kimlik göstermek zorundasınız. (göstermezseniz olmaz)

4. -naku narimasu

Bir işin, eylemin artık yapılmadığını veya yapılamaz hale geldiğini ifade eder. 
shinaku narimasu: yapmaz olmak

車を買ってから、歩かなくなりました
Kuruma o katte kara, arukanaku narimashita.
Araba aldıktan sonra yürümez oldum.

太りましたから、好きな服が着られなくなりました
Futorimashita kara, suki na huku ga kirarenaku narimashita.
Şişmanladığımdan, sevdiğim giyisiyi giyemez oldum.

Yukarıdaki cümlede kullanılan kirarenaku, giyememek anlamına gelir. Giymek anlamına gelen kiru fiilinin yeterlilik çekimine -naku narimasu yardımcı fiili eklenmesiyle oluşturulmuştur.

Geçmiş Düz Çekime (ta) Gelen Yardımcı Fiiller

1. (-ta) koto ga arimasu

Tecrübe belirten bu yardımcı fiill eklediği eylemin daha önce yapılmışlığı olduğunu ifade eder. Geçmiş bir tecrübeyi bildirdiği için, doğal olarak fiilin geçmiş zamanına eklenir.
shita koto ga arimasu: (önceden) yapmışlığım var, tecrübe etmişliğim var

ウルダーに登っことがあります
Uruda ni nobotta koto ga arimasu.
Uludağ'a tırmanmışlığım var.

寿司を食べことがあります
Sushi o tabeta koto ga arimasu.
Sushi yemişliğim var.

2. -ta(ri)...-ta(ri)...suru

Fiillere eklenen bu ek, birden çok eylem gerçekleştirildiğinde yapılan eylemleri aynı cümlede, yapılma zamanına bakılmadan sıralarken kullanılır. Cümlenin sonunda suru fiili yer alır.

トルコの結婚式では食べたり 、飲んだり、踊ったりします。
Toruko no kekkonshiki de wa tabetari, nondari, odottari shimasu.
Türk düğünlerinde, yenir, içilir, dans edilir.

昨日は本を読んだり、テレビを見たりしました。
Kinou wa hon o yondari, terebi o mitari shimashita.
Dün kitap okudum, televizyon izledim.

3. -ta tokoro desu, -ta bakari desu

Geçmiş eyleme eklenen tokoro ve bakari bir eylemin yeni gerçekleştiğini ifade eder. 
Fakat tokoro daha kesin bir ifade olarak "hemen az önce" anlamında iken, 
Bakari daha genel, yani "son zamanlarda" anlamına gelir. 

shita bakari/tokoro desu: daha yeni yaptım

結婚したばかりです。
Kekkon shita bakari desu.
Daha yeni evlendim.

Üstteki cümlede dakikalar önce evlenilmediği sürece tokoro kullanılamaz.

空港についたところです
Kuukou ni tsuita tokoro desu.
Havaalanına daha yeni vardım.

Tokoro desu, sözlük çekiminden sonra da gelebilir. O durumda "-mak üzereyim" anlamına gelir. Bahsettiğim bu şekli Karma Yardımcı Fiiller konusunda bulabilirsiniz.

0 comments :

Yorum Gönder