Özel Fiiller

SURU する - Yapmak

1. İsimden fiil oluşturma işlevi:  -yapmak

Suru する, Japonca'da en sık kullanılan fiillerden biridir. Bunun nedenlerinden biri Türkçe'de olduğu gibi isimlerden fiil yapma işlevine sahip olmasıdır. "Alışveriş yapmak", "Hareket yapmak" ve benzeri şekillerde isimden eylem oluşturur.


Romaji Kana Türkçe
Benkyou suru 勉強する Ders Yapmak (Çalışmak)
Souji suru 掃除する Temizlik Yapmak
Undou suru 運動する Egzersiz Yapmak
Kekkon suru 結婚する Evlilik Yapmak (Evlenmek)
Hinan suru 避難する Tahliye Etmek (Boşaltmak)
Denwa suru 電話する Telefon Etmek
Kaimono suru 買物する Alışveriş Yapmak

Yukarıdaki fiiller çekimlenmek istediğinde (olumsuz, geçmiş, kibar vs) sadece suru する çekimlenir.


"Benkyou Suru" Çekimleri Düz Kibar
Olumlu Geçmemiş
(Ders Çalışmak)
勉強する
Benkyousuru
勉強します
Benkyoushimasu
Olumlu Geçmiş
(Ders Çalıştı)
勉強した
Benkyoushita
勉強しました
Benkyoushimashita
Olumsuz Geçmemiş
(Ders Çalışmamak)
勉強しない
Benkyoushinai
勉強しません
Benkyoushimasen
Olumluz Geçmiş
(Ders Çalışmadı)
勉強しなかった
Benkyoushinakatta
勉強しませんでした
Benkyoushimasen deshita
-te Çekimi 勉強して
Benkyoushite

2. ni suru (に する) Karar verme kalıbı

Suru ni edatıyla kullanılabilir. Bu durumda tamamen farklı bir anlam kazanır. Bu anlam "karar vermek", "tercih etmek" anlamıdır.

A: 何にしますか。
A: Nani ni shimasu ka.
A: Ne tercih edersin?

B: コーヒーにします。
B: Koohii ni shimasu.
B: Kahveye (kahve almaya) karar verdim. (Kahve alayım.)

3. Tutar, süre belirtme işlevi

Para, ücret sözcükleriyle kullanıldığında, tutar belirtir. Türkçe'deki "10 lira yapar." ifadesine benzer.
Zaman ifadeleriyle ile de belli bir süreyi belirtir.

そのかばんは五千円しました。
Sono kaban wa gosen'en shimashita.
Şu çanta 5000 yen yapar. (tutarındadır.)

4. -ga suru (が する) Duyu ve his etkisi

"-ga suru (がする)" kalıbı; kokmak, tatmak, duymak, hissetmek ve benzeri duyu eylemi olan fiillerin yerine kullanılabilir.


その花はいい匂いがする
Sono hana wa ii nioi ga suru.
Şu çiçek iyi kokuyor. (Şu çiçek iyi koku yapıyor.)

波の音がする
Nami no oto ga suru.
Dalgaların sesini duyuyorum.


NARU なる - Olmak 


Naru eylemi değişim bildiren bir fiildir ve "olmak" anlamına gelir. Bu fiil Türkçe'deki gibi isim ve sıfatlardan sonra gelerek "Arkadaş olmak", "Sıcak olmak" ve benzeri ifadeler oluşturmamızı sağlar. Japonca'da bu tip ifadeler oluşturmak için naru なる fiili ile ni に edatını kullanmamız gerekir.

İsim + ni(に) + naru(なる)
na-sıfat + ni(に) + naru(なる)
 

この虫はなります。
Kono mushi wa chou ni narimasu.
Bu böcek kelebek olacak.

彼と友なりました。
Kare to tomodachi ni narimashita.
Onunla arkadaş olduk.

Naru なる fiilini ni に edatıyla birlikte ni naru (-になる) biçiminde kullandık. Bu durum Adlar ve Na-Sıfatlarda geçerlidir. Yukarıda Ad + ni naru örneği verdik, şimdi de Na-sıfat + ni naru örneği verelim.

簡単なりました。
Kantan ni narimashita.
Kolay oldu.

Görüldüğü gibi na-sıfatlarını cümle içinde isimler ile aynı biçimde kullanıyoruz. Sıfatlar konusunda na sıfatların isimlerle aynı şekilde çekimlendiğini de göreceğiz. Fakat diğer sıfat türü olan i-sıfatlarda durum farklıdır. O durumda ni edatı değil, i sıfatı bağlamada kullanılan ku ekini kullanırız. Sıfatlarla ilgili bütün bu ayrıntılara Sıfatlar konusunda değineceğim. Şimdilik sadece naru fiilinin anlamına ve kullanılışına odaklanmanız yeterli.

i-Sıfat + ku(く) + naru(なる)  

Şimdi soğuk anlamına gelen samui (寒い) i-sıfatını naru fiiliyle birlikte kullanalım:

これからなります
Kore kara samuku narimasu.
Bundan sonra soğuk olur.

Renk belirten sıfatlarla ni naru ve -ku naru kullanılışı

Renklerle ilgili özel bir durum söz konusudur. Bu sıfatlarla ni veya ku kullanılabilir, ve hangisinin kullanıldığına göre anlam az da olsa değişir. Aşağıdaki "aka - kırmızı" sıfatı kullanılan örnekte bu farkı anlayabilirsiniz:

アリの顔が赤くなりました。
Ali no kao ga akaku narimashita.
Ali'nin yüzü kırmızı oldu. (kızardı, kırmızılaştı)

信号が赤になりました。
Shingou ga aka ni narimashita.
Trafik ışığı kırmızı oldu. (bir anda)

Görüldüğü gibi ku ekiyle bir süreç, ni edatıyla ise anlık bir durum söz konusu.

You ni (ように) - "Gibi" ilgeciyle birlikte kullanılışı

Naru fiili "gibi" anlamına gelen you ni (ように) ilgeciyle birlikte kullanıldığında, sizin de tahmin edebileceğiniz gibi, "gibi olmak" ya da fiiller ile kullanıldığında "~hale gelmek/olmak" anlamına gelir.
You ni ifadesini başka konuda daha ayrıntılı biçimde inceleyeceğiz (bkz: Yardımcı Fiiller) Şimdilik öncesinde ad sıfat veya fiil gelebileceğini bilmeniz yeterli. 
Şimdi you ni'den önce gelen bir ad ile bir de fiil ile örnek verelim.

洗濯物が山のようになりました。
Sentakumono ga yama no you ni narimashita.
Çamaşır dağ gibi oldu.

日本語を話せるようになりました。
Nihongo o hanaseru you ni narimashita.
Japoncayı konuşabilecek hale geldim. (konuşur oldum.)

Aru (ある) ve Iru (いる) - Var, Varolmak, Bulunmak


Iru (kibar haliyle Imasu) canlı varlıkların varolma ifadesiyken, Aru (kibar haliyle Arimasu) cansız varlıkların varolma ifadesidir. 

机の下に猫がいます。
Tsukue no shita ni neko ga imasu.
Masanın altında kedi var.

机の上に本があります。
Tsukue no ue ni hon ga arimasu.
Masanın üstünde kitap var.

Bildiğiniz üzere Dare (だれ) (Kim) soru sözcüğü yalnızca canlı varlıklar için kullanılabilir. Bu yüzden varlık sorgulayan bir soru sorarken, bu soru sözcüğü ile iru (いる) kullanırız, aru (ある) kullanılmaz.

教室に誰がいますか。
Kyoushitsu ni dare ga imasu ka.
Sınıfta kim var?

Aynı şekilde Nani (なに) (Ne) soru sözcüğü kişileri belirtemez. Fakat hayvanlar için kullanılabilir.

教室に何がいますか。
Kyoushitsu ni nani ga imasu ka.
Sınıfta ne var? (hayvan varlığı sorgulanıyor)

教室に何がありますか。
Kyoushitsu ni nani ga arimasu ka.
Sınıfta ne var? (eşya varlığı sorgulanıyor)

Aru ve iru fiillerinin çekimleri ise şu şekildedir:


aru/iru çekimleri Düz - aru Kibar - aru Düz - iru Kibar -aru
Olumlu Geçmemiş
(Var)
ある
aru
あります
arimasu
いる
iru
います
imasu
Olumlu Geçmiş
(Vardı)
あった
atta
ありました
arimashita
いた
ita
いました
imashita
Olumsuz Geçmemiş
(Yok)
ない *
nai *
ありません
arimasen
いない
inai

いません
imasen
Olumsuz Geçmiş
(Yoktu)
なかった *
nakatta *
ありませんでした
arimasen deshita
いなかた
inakatta
いませんでした
imasen deshita
-te Çekimi あって
atte
いて
ite

Canlı için aru ある kullanılan istisnai durumlar

Az önce anlattığım üzere aru fiilini aslında sadece cansız varlıklar için kullanıyorduk. Fakat istisna olan, canlı varlıklar için kullandığımız bir kaç durum mevcuttur:

1. Genel kabul görmüş bir kuraldan bahsedilirken, kişi için aru kullanılabilir.

世の中には幸せな人もあれば 不幸な人もあります
Yononaka ni wa shiawase na hito mo areba, hukou na hito mo arimasu.
Dünyada mutlu insan da varsa, mutsuz insan da var.

2. Tarihi bir konu veya hikayede, kişi için aru kullanılabilir.


昔々あるところにお爺さんとお婆さんがありました
Mukashi mukashi aru tokoro ni ojiisan to obaasan ga arimashita.
Evvel zaman içinde bir yerde, bir dede ve nine vardı.

3. Aile fertlerinden bahsederken aru kullanılması mümkündür.

兄弟が三人います/あります。
Kyoudai ga san nin imasu/arimasu.
Kardeşim üç tane var.

-te aru/iru kullanımı

Diğer bir konuda ele alacağımız bu biçim aslında çok önemli bir kullanım olan Şimdiki Zamana tekabül eder. Fiilin te çekimine aru veya iru eklenmesiyle oluşturulur. Şu anda olan ve hâla devam etmekte olan bir olayı ifade eder. Sonraki konularda ayrıntılı bir biçimde işleyeceğimizden şimdilik bir örnek vermek yeterli.

私は今手紙を書いています。
Watashi wa ima tegami o kaite imasu.
Ben şimdi (şu anda) mektup yazıyorum.

0 comments :

Yorum Gönder