Japonca'da İsim Türetme

Japonca'da fiillerden ve sıfatlardan isim türetilebilir. Ayrıca koto, mono gibi "şey" anlamına gelen sözcükler ile isim türetilebilir.

Fiilden İsim Türetme

3. grup fiillerden "yapmak" anlamına gelen suru (する) fiili bir isimle bir araya gelip "Alışveriş yapmak" ve benzeri fiiller türetebiliyordu. Eğer suru ile yapılmış bir fiilden suru fiilini atarsak elimizde sadece isim kalır (alışveriş). Bu yüzden aşağıdaki tabloda "suru" fiilini ele almadım. Sadece birinci ve ikinci grup fiillerden isim türetmeyi göstereceğim.

Daha önce kibar kökten (-masu kök) bahsetmiştim ve ileride kullanacağımızı söylemiştim. Bir fiilin kibar kökü genelde bir isimdir:


読みます + 書きます
Yomimasu + Kakimasu
Okumak + Yazmak
読み書き
Yomikaki
Okuma-Yazma
乗ります + 降ります
Norimasu + Orimasu
İnmek + Binmek
乗り降り
Noriori
İnme-Binme

開けます + 閉めますAkemasu + Shimemasu
Açmak + Kapamak

開け閉めAkeshime
Açma-Kapama

乗ります +  変えますNorimasu + Kaemasu
İnmek + Dönmek

乗り換えNorikae
Aktarma(Transfer)

Kibar kök ile diğer bir fiilden isim türetme biçimi ise iki kibar kökün birleşerek isim oluşturma durumudur:

読みます + 書きます
Yomimasu + Kakimasu
Okumak + Yazmak
読み書き
Yomikaki
Okuma-Yazma
乗ります + 降ります
Norimasu + Orimasu
İnmek + Binmek
乗り降り
Noriori
İnme-Binme
開けます + 閉めます
Akemasu + Shimemasu
Açmak + Kapamak
開け閉め
Akeshime
Açma-Kapama
乗ります +  変えます
Norimasu + Kaemasu
İnmek + Dönmek
乗り換え
Norikae
Aktarma(Transfer)

Sıfattan İsim Türetme

i sıfatın sonundaki "i - い" yerine "sa - さ" koyulduğunda isim elde edilir.
Bu kural bazı na-sıfatlar için de geçerlidir. Na-sıfatlara sadece "sa -  さ" eklenir.


i-sıfatlar: i → sa
面白い
Omoshiroi
İlginç
面白さ
Omoshirosa
İlginçlik
寒い
Samui
Soğuk
寒さ
Samusa
Soğukluk
恥ずかしい
Hazukashii
Utanmak
恥ずかしさ
Hazukashisa
Utanç
na-sıfatlar: + sa
熱心
Nesshin
Gayretli
熱心さ
Nesshinsa
Gayretlilik
丁寧
Teinei
Kibar
丁寧さ
Teinei
Kibarlık
綺麗
Kirei
Güzel
綺麗さ
Kireisa
Güzellik

Tam Dönüşmeyen/Biçimsel Adlar

Tek başına kullanılamayan, fakat bir sıfat veya fiill ile birlikte kullanılınca isim oluşturan, "şey" anlamına gelen adlardır. Koto (事) ve Mono (物) olmak üzere iki tanedir.

Koto (事, こと) - "Şey" (olay veya durum)

Bir olay veya durum belirten "şey" anlamıdır. Üç biçimde kullanılır:

1. Tecrübe/Yapmışlığı olmak

Bu biçimi oluşturmak istediğimizde, daha önceden tecrübe ettiğimiz bir şeyden bahsettiğimiz için fiilin düz geçmiş zamanını (-ta çekimini) kullanırız. Bu çekime koto ga arimasu (事があります) "-lığım var" kalıbını ekleriz.
-ta koto ga arimasu (-た事があります) = -mışlığım var

 トルコに行った事があります。
Toruko ni itta koto ga arimasu.
Türkiye'ye gitmişliğim var.

2. Fiillerden sonra gelince onları isme çevirir

Koto sözcüğünü düz çekimli fiillerin ardından kullandığımızda, o fiili isme çevirmiş oluruz.

食べる事が好きです。
Taberu koto ga suki desu.
Yemeyi severim.

Fiiller ile desu kullanamadığımızı, desu bildirme edatını sadece isim ve sıfatlarla kullandığımızı hatırlayın. Yani "hiku desu" şeklinde bir ifade kullanamayız. Fakat fiili koto ile isme çevirirsek sonrasında desu bildirme edatıyla cümleyi sonladırabiliriz. Daha iyi anlamak için aşağıdaki cümleye göz atın:

趣味はギターを弾く事です。
Shumi wa gita- o hiku koto desu.
Hobim gitar çalmaktır.

Bu biçimi düz çekim ve koto sözcüğüyle yaptığımızı söylemiştim. Yani düz geçmiş zaman da kullanabiliriz:

あゆみがトルコにいった事知っていますか。
Ayumi ga Toruko ni itta koto shitte imasu ka
Ayumi Türkiyeye gittiğini biliyor musun?

3. Cümle sonunda emir anlamı

歩きながらタバコを吸わないこと。
Aruki nagara tabako o suwanai koto.
Yürürken sigara içme!

Olumsuz bir fiilin sonuna koto koyarak emir anlamı oluşturduk.

Bu üç anlam dışında, koto sözcüğü sıkça kullanılan koto ga dekiru yeterlilik biçimini de oluşturabilir. Bunu yeterlilik anlamları konusunda ayrıntılı bir biçimde işleyeceğim.

Mono (物, もの) - "Şey" (eşya, madde)

1. Fiillerden sonra onları isme çevirme işlevi

脱いだものは洗濯して下さい。
Nuida mono wa sentakushite kudasai.
Çıkardığınız şeyleri yıkayınız lütfen.

2. "to iu mono" (と言うもの) - "denilen şey"

Mono sözcüğü de koto gibi "şey" anlamına gelir. Fakat koto durum ifade derken mono bir eşya veya maddeyi ifade eder.

パソコンと言う物は便利な物です。
Pasakon to iu mono wa benrina mono desu.
Bilgisayar denilen şey kullanışlı bir şey.

3. Geçmişteki bir alışkanlığı belirtme

Geçmişten duygu, düşünce aktarma veya eskiden yapılan bir alışkanlığı belirtmek için "mono desu" kalıbı kullanılır. "Eskiden ... yapardık." cümlesine benzer bir anlam taşır. 
Düz geçmiş çekimli fiile mono desu eklenerek oluşturulur. Şimdi, önce düz geçmiş fiille yaptığımız cümleyi, sonra da ona mono desu eklediğimizde değişen anlamı inceleyelim.

トルコでよくスィミットを食べた。
Toruko de yoku simit o tabeta.
Türkiyede sık sık simit yedik.

トルコでよくスィミットを食べたものです。
Toruko de yoku simit o tabeta mono desu.
Türkiyede sık sık simit yerdik.


Bu konuda fiillerden ve sıfatlardan isim yapmayı öğrendik. İsimlerden ve sıfatlardan fiil yapmak için ise, daha önceden öğrendiğimiz üzere desu bildirme edatını kullanıyorduk. 

0 comments :

Yorum Gönder