Edilgen Çekim -reru (れる), -rareru (られる)

Edilgen fiiller (Pasif fiiller), işi yapanın bilinmediği fiillerdir. İşten özne etkilenir. Türkçe'de "Yapıldı.", "Edildi." buna örnektir. Edilgen biçim şu şekilde elde edilir:

  • 1. grup fiillerde u > a olur (olumsuz kökü de bu sekilde bulunuyordu), Buna -reru eklenir. Yani ...u yerine ...-areru gelir.
  • 2. grup fiillerde fiilin sonundaki -ru > -rareru olur. (2. fiil grubu için yeterlilik çekimi de aynı şekilde elde ediliyordu.)
  • 3. grupta kuru(来る) korareru(来られる) (yine yeterlilik yapısıyla aynı), suru(する) ise sareru(される) olur.
  • Edilgen biçimin kibar hali ise düz edilgen fiilin son -ru (る) sesi yerine -masu (ます) eki koyulmasıyla oluşturulur.


1. Grup Düz Edilgen -u > -areru Kibar edilgen -ru > -masu
書く
Kaku
Yazmak
書かれる
Kakareru
Yazılmak
書かれます
Kakararemasu
Yazılmak
行く
iku
gitmek
行かれる
Ikareru
Gidilmek
行かれます
Ikaremasu
Gidilmek
話す
Hanasu
Konuşmak
話される
Hanasareru
Konuşulmak
話されます
Hanasaremasu
Konuşulmak
会う
Au
Buluşmak
会われる
Awareru
Buluşulmak
会われます
Awaremasu
Buluşulmak
2. Grup Edilgen -ru > -rareru Kibar edilgen -ru > -masu
食べる
Taberu
Yemek
食べられる
Taberareru
Yiyilmek (Yiyebilmek)
食べられます
Taberaremasu
Yiyilmek (Yiyebilmek)
見る
Miru
Bakmak
見られる
Mirareru
Bakılmak (Bakabilmek)
見られます
Miraremasu
Bakılmak (Bakabilmek)
3. Grup Edilgen Kibar edilgen -ru > -masu
来る
Kuru
Gelmek
来られる
Korareru
Gelinmek
来られます
Koraremasu
Gelinmek
する
Suru
Yapmak
される
Sareru
Yapılmak
されます
Sareru
Yapılmak


Japonca'da Edilgen fiillerin çekimleri şu şekildedir:

(Edilgen Fiil Çekimleri) Edilgen Düz Edilgen Kibar
Olumlu/Geçmemiş
(Yazılmak)
書かれる
Kakareru
書かれます
Kakaremasu
Olumlu/Geçmiş
(Yazıldı-)
書かれた
Kakareta
書かれました
Kakaremashita
Olumsuz/Geçmemiş
(Yazılmamak)
書かれない
Kakarenai
書かれません
Kakaremasen
Olumsuz/Geçmiş
(Yazılmadı)
書かれなかった
Kakarenakatta
書かれませんでした
Kakaremasen deshita
Olumlu/Geçmemiş
(Bakılmak)
見られる
Mirareru
見られます
Miraremasu
Olumlu/Geçmiş
(Bakıldı-)
見られた
Mirareta
見られました
Miraremashita
Olumsuz/Geçmemiş
(Bakılmamak)
見られない
Mirarenai
見られません
Miraremasen
Olumsuz/Geçmiş
(Bakılmadı-)
見られなかった
Mirarenakatta
見られませんでした
Miraremasen deshita
Olumlu/Geçmemiş
(Yapılmak)
される
Sareru
されます
Saremasu
Olumlu/Geçmiş
(Yapıldı)
された
Sareta
されました
Saremashita
Olumsuz/Geçmemiş
(Yapılmamak)
されない
Sarenai
されません
Saremasen
Olumsuz/Geçmiş
(Yapılmadı-)
されなかった
Sarenakatta
されませんでした
Saremasen deshita

Etken ve Edilgen Fiil Karşılaştırması

アリは手紙を書きました。
Ali wa tegami o kakimashita.
Ali mektup yazdı.

手紙は書かれました
Tegami wa kakaremashita.
Mektup yazıldı.

Görüldüğü gibi edilgenlerde asıl özne belli değildir. Fakat istersek, özneyi belirtebilmemiz de mümkündür. Hatırlıyorsanız ni に edatının işlevlerinden biri de edilgen cümlede "tarafindan" anlamında kullanılmasıydı. (Bu durumda niyotte によって - "tarafından" da kullanılabilir.)

このバナナはアリに食べられました。
Kono banana wa Ali ni taberaremashita.
Bu muz Ali tarafından yenildi.

Edilgen Yapının Diğer Anlamı: Olumsuz Etkilenme Durumu

Edilgen yapının farklı bir kullanımı daha vardır. Japonca'da öznenin durumdan olumsuz etkilendiğini belirtmek için edilgen yapıya sahip fiil kullanılabilir.

私の友達は死にました。
Watashi no tomodachi wa shinimashita.
Benim arkadaşım öldü.

私は友達に死なれました。
Watashi wa tomodachi ni shinaremashita.
Benim arkadaşım öldü. (Bu sebeple çok üzgünüm)

2. cümlede kullanılan edilgen yapı meydana gelen durum veya eylemden dolayı kötü etkilenildiğini belirtmek için kullanılır. İlk cümle ise sadece bir açıklamadır. Basit bir ifadeden ibarettir. Dinleyici, duruma üzülüp üzülmediğimizi bilemez.

Peki neden farklı edatlar kullandık? İkinci örnekte asıl özne "arkadaşım" ve edilgen özne "ben" olur. Fakat edilgen özne ile asıl özne aynı hal edatını alırsa, kimin asıl özne olduğu anlaşılamaz. Bunu önlemek için yukarıdaki gibi olumsuz etkilenen özne + wa/ga edatlarıyla, asıl işi yapan özne ni edatıyla gösterilir.

Bir örnek daha verelim;

私は財布をだれかに盗まれました。
Watashi wa saifu o dareka ni nusumaremashita.
Ben(im) cüzdanım biri tarafından çalındı.

Ikareru(行かれる), suwareru(座れる), yasumareru (休まれる) gibi kökü geçişsiz fiil olan edilgen eylemler sadece bu (olumsuz etkilenme durumu) anlamda kullanılabilirler, normal edilgen fiil anlamında kullanılamazlar.
Bu konudan sonra ettirgen fiilleri öğreneceğiz. Ettirgen fiillerin çekimleri edilgen fiillere oldukça benzemektedir. Ettirgen fiillerden sonra da Ettirgen ve Edilgen biçimleri birleştirip Ettirgen-Edilgen biçim oluşturacağız.

0 comments :

Yorum Gönder